Zatrzymanie do kontroli, badanie alkomatem i wynik powyżej zera to dla wielu kierowców początek sprawy, której przebiegu nie znają. Od wyniku pomiaru zależy, czy chodzi o wykroczenie, czy o przestępstwo, a od tego: jaka kara grozi, na jak długo sąd zakaże prowadzenia pojazdów i czy w grę wchodzi przepadek samochodu. Poniżej wyjaśniam, jak wyglądają te zasady w październiku 2026 r., po zmianach, które weszły w życie 29 stycznia 2026 r., oraz co warto zrobić w pierwszych dniach po zatrzymaniu prawa jazdy.
Stan po użyciu alkoholu a stan nietrzeźwości
Prawo rozróżnia dwa stany. Definicje znajdują się w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (art. 46), a stan nietrzeźwości dodatkowo w Kodeksie karnym (art. 115 § 16 kk).
- Stan po użyciu alkoholu to stężenie od 0,2‰ do 0,5‰ we krwi albo od 0,1 do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w tym stanie jest wykroczeniem z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń.
- Stan nietrzeźwości to stężenie powyżej 0,5‰ we krwi albo powyżej 0,25 mg/dm³ w wydychanym powietrzu. Jazda w stanie nietrzeźwości jest przestępstwem z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.
Granica między tymi kwalifikacjami bywa niewielka, dlatego w praktyce duże znaczenie ma to, jak i kiedy wykonano pomiar.
Wykroczenie i przestępstwo: porównanie
| Stan po użyciu alkoholu | Stan nietrzeźwości | |
|---|---|---|
| Próg | 0,2–0,5‰ we krwi albo 0,1–0,25 mg/dm³ | powyżej 0,5‰ albo powyżej 0,25 mg/dm³ |
| Podstawa | art. 87 § 1 kw (wykroczenie) | art. 178a § 1 kk (przestępstwo) |
| Kara | areszt albo grzywna od 2500 zł do 30 000 zł | pozbawienie wolności do 3 lat; sąd może orzec zamiast niej grzywnę albo ograniczenie wolności (art. 37a kk) |
| Zakaz prowadzenia pojazdów | obowiązkowy, od 6 miesięcy do 3 lat | obowiązkowy, co najmniej 3 lata |
| Świadczenie pieniężne | nie dotyczy | co najmniej 5000 zł na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym |
| Przepadek pojazdu | nie dotyczy | możliwy; obowiązkowy od 1,5‰ albo 0,75 mg/dm³ |
Jakie kary grożą za jazdę w stanie nietrzeźwości
Od 1 października 2023 r. art. 178a § 1 kk przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat. Grzywna i kara ograniczenia wolności nie zniknęły jednak z praktyki: na podstawie art. 37a kk sąd może je orzec zamiast pozbawienia wolności. Kara pozbawienia wolności może też zostać warunkowo zawieszona.
Obok kary sąd orzeka środki, które dla wielu osób są dotkliwsze niż sama kara:
- zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na co najmniej 3 lata (art. 42 § 2 kk);
- świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 zł, a przy ponownym skazaniu (art. 178a § 4 kk) co najmniej 10 000 zł; górna granica to 60 000 zł (art. 43a kk).
Ponowna jazda w stanie nietrzeźwości po wcześniejszym prawomocnym skazaniu, a także jazda w stanie nietrzeźwości w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów, to przestępstwo z art. 178a § 4 kk, zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W tym przypadku sąd nie może zamienić kary na grzywnę ani ograniczenie wolności, a warunkowe zawieszenie jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Kodeks przewiduje wówczas co do zasady dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami (art. 42 § 4 kk). W 2025 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. P 3/17) uznał obowiązek orzekania tego zakazu za niezgodny z Konstytucją. Wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw i sądy podchodzą do niego różnie, więc w takiej sprawie potrzebna jest indywidualna analiza.
Przepadek samochodu po zmianach z 2026 r.
Przepadek pojazdu mechanicznego obowiązuje od 14 marca 2024 r. Ustawą z 4 grudnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1872) zasady te zmieniono, a od 29 stycznia 2026 r. reguluje je art. 44b kk:
- Jeżeli stężenie alkoholu wynosiło co najmniej 1,5‰ we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu, sąd orzeka przepadek pojazdu, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Dotyczy to zarówno pierwszego czynu, jak i recydywy.
- Poniżej tego progu przepadek jest możliwy, ale nie obowiązkowy.
- Jeżeli samochód nie był wyłączną własnością sprawcy (np. współwłasność małżeńska, leasing, auto służbowe), przepadku nie orzeka się. Sąd orzeka wtedy nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 zł do 500 000 zł.
- Gdy przepadek jest niemożliwy lub niecelowy, np. pojazd został zbyty albo zniszczony, sąd może orzec taką nawiązkę.
Zmiana zastąpiła wcześniejszy przepadek „równowartości pojazdu”. Do czynów popełnionych przed 29 stycznia 2026 r. stosuje się przepisy, które są dla sprawcy względniejsze (art. 4 § 1 kk), co wymaga porównania obu wersji w konkretnej sprawie.
Zatrzymanie prawa jazdy i odzyskanie uprawnień
Przy uzasadnionym podejrzeniu jazdy w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości policjant zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem (art. 135 prawa o ruchu drogowym). W tym przypadku pokwitowanie nie uprawnia do dalszej jazdy. Policja w ciągu 7 dni przekazuje zatrzymane prawo jazdy prokuratorowi albo sądowi, a ten w ciągu 14 dni wydaje postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy. Na postanowienie przysługuje zażalenie w terminie 7 dni od jego doręczenia lub ogłoszenia (art. 137 prd).
Okres faktycznego zatrzymania prawa jazdy sąd zalicza na poczet orzeczonego zakazu (art. 63 § 4 kk, art. 29 § 4 kw). Po zakończeniu zakazu uprawnienia przywraca starosta. Zwykle trzeba wtedy przejść kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej, badanie lekarskie i psychologiczne, a jeśli zakaz trwał dłużej niż rok, także ponownie zdać egzamin.
Osoba skazana, która wykonała co najmniej połowę zakazu (przy zakazie dożywotnim co najmniej 10 lat), może złożyć wniosek o to, by w pozostałej części mogła prowadzić wyłącznie pojazd wyposażony w blokadę alkoholową (art. 182a Kodeksu karnego wykonawczego). Decyzja należy do sądu, który ocenia m.in. dotychczasową postawę skazanego.
Jak może zakończyć się sprawa
Każda sprawa jest inna, a ostateczne rozstrzygnięcie zależy od sądu. Kodeks przewiduje kilka możliwości:
- Warunkowe umorzenie postępowania (art. 66 kk) jest dopuszczalne przy art. 178a § 1 kk, jeśli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a jego postawa i dotychczasowy sposób życia pozwalają przypuszczać, że będzie przestrzegał prawa. Nie jest to skazanie. Sąd może wtedy orzec zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat (art. 67 § 3 kk).
- Dobrowolne poddanie się karze: uzgodnienie kary z prokuratorem na etapie postępowania przygotowawczego (art. 335 kpk) albo wniosek o wydanie wyroku bez postępowania dowodowego w sądzie (art. 387 kpk). Pozwala to wpływać na wymiar kary i środków.
- Wyrok skazujący z karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności, także z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
W sprawach o wykroczenie z art. 87 kw sprawa trafia do sądu na podstawie wniosku o ukaranie, często w trybie nakazowym. Od wyroku nakazowego przysługuje sprzeciw.
Co zrobić po zatrzymaniu
- Spokój i współpraca przy czynnościach. Odmowa badania alkomatem nie kończy sprawy: wtedy pobiera się krew, a tego badania nie można skutecznie odmówić.
- Badanie krwi na żądanie. Przepisy o badaniach na zawartość alkoholu przewidują, że osoba badana alkomatem może zażądać badania krwi. Warto rozważyć to zwłaszcza wtedy, gdy wynik jest bliski progu.
- Prawo do odmowy wyjaśnień. Podejrzany może składać wyjaśnienia, odmówić ich albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania, bez podawania przyczyn (art. 175 kpk).
- Prawo do obrońcy. Podejrzany może korzystać z pomocy obrońcy, a osoba zatrzymana ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem (art. 245 kpk).
- Dokumenty. Warto przeczytać każdy protokół przed podpisaniem i zgłosić do niego uwagi, jeśli coś się nie zgadza. Należy zachować pokwitowanie zatrzymania prawa jazdy i wszystkie otrzymane pisma.
- Terminy. Termin na zażalenie na postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy wynosi 7 dni, dlatego z obrońcą warto skontaktować się możliwie wcześnie.
Praktyczna rada: warto jeszcze tego samego dnia zapisać, o której godzinie i co było spożywane, kiedy zakończyło się picie, kiedy rozpoczęła się jazda i o której wykonano każde badanie. Godziny pomiarów są w protokole, ale okoliczności wcześniejsze zna tylko kierowca, a po kilku tygodniach trudno je odtworzyć. To dane, które obrońca może wykorzystać przy ocenie wyników.
Sprawy z Kwidzyna, Dzierzgonia i okolic
Na terenie powiatu kwidzyńskiego czynności prowadzi Komenda Powiatowa Policji w Kwidzynie. Dzierzgoń leży w powiecie sztumskim, więc właściwa jest Komenda Powiatowa Policji w Sztumie, do której należy Posterunek Policji w Dzierzgoniu. Sprawy karne i wykroczeniowe z obszaru miast Kwidzyn, Prabuty, Sztum i Dzierzgoń oraz okolicznych gmin (m.in. Gardeja, Ryjewo, Sadlinki, Mikołajki Pomorskie, Stary Dzierzgoń, Stary Targ) rozpoznaje II Wydział Karny Sądu Rejonowego w Kwidzynie.
Jak mogę pomóc
Prowadzę obronę w sprawach o jazdę po alkoholu od pierwszego przesłuchania: analizuję protokoły badań i przebieg kontroli, przygotowuję zażalenie na zatrzymanie prawa jazdy, oceniam możliwość warunkowego umorzenia lub dobrowolnego poddania się karze i reprezentuję klienta przed prokuratorem i sądem. Pomagam także w sprawach dotyczących przepadku pojazdu, nawiązki oraz wniosków o blokadę alkoholową. Więcej o mojej praktyce znajdą Państwo w zakładce prawo karne.
Spotkanie jest możliwe w kancelarii w Kwidzynie (ul. Magazynowa 1/2), w filii w Dzierzgoniu (Plac Wolności 8) albo online. Porada kosztuje od 150 zł. Termin można ustalić telefonicznie pod numerem 605 419 308 lub przez formularz kontaktowy.
Najczęstsze pytania
Czy za jazdę w stanie po użyciu alkoholu można dostać mandat?
Przy wykroczeniu z art. 87 § 1 kw sąd musi orzec zakaz prowadzenia pojazdów, dlatego sprawa trafia do sądu na podstawie wniosku o ukaranie. Grozi areszt albo grzywna od 2500 zł do 30 000 zł oraz zakaz od 6 miesięcy do 3 lat.
Czy sąd orzeknie przepadek samochodu przy wyniku poniżej 1,5 promila?
Poniżej 1,5‰ (0,75 mg/dm³) przepadek pojazdu nie jest obowiązkowy, ale sąd może go orzec. Od tego progu przepadek jest regułą, od której sąd odstępuje tylko w wyjątkowym wypadku.
Co, jeśli samochód jest współwłasnością małżonków albo jest w leasingu?
Od 29 stycznia 2026 r. przepadku pojazdu, który nie był wyłączną własnością sprawcy, nie orzeka się. W takim przypadku sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 zł do 500 000 zł.
Czy przy jeździe w stanie nietrzeźwości możliwe jest warunkowe umorzenie?
Tak, przy art. 178a § 1 kk jest to prawnie dopuszczalne, jeśli spełnione są warunki z art. 66 kk. Sąd nie ma jednak obowiązku z tego skorzystać i ocenia okoliczności konkretnej sprawy.
Czy mogę jeździć na pokwitowaniu po zatrzymaniu prawa jazdy?
Nie. Gdy prawo jazdy zatrzymano w związku z alkoholem, pokwitowanie nie uprawnia do kierowania pojazdem. Prowadzenie samochodu w takiej sytuacji może pociągnąć za sobą dalsze konsekwencje.
Kiedy można ubiegać się o jazdę z blokadą alkoholową?
Po wykonaniu co najmniej połowy orzeczonego zakazu (przy zakazie dożywotnim po 10 latach) skazany może złożyć wniosek do sądu na podstawie art. 182a kkw. Sąd ocenia m.in., czy skazany przestrzegał zakazu i porządku prawnego.
Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny, odzwierciedla stan prawny na październik 2026 r. i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Ocena Państwa sytuacji wymaga zapoznania się z dokumentami i okolicznościami sprawy.
Porozmawiajmy
Zatrzymano Państwu prawo jazdy? Proszę zadzwonić, zanim upłyną terminy.
Przeanalizuję Państwa sytuację, wyjaśnię możliwe rozwiązania i koszty. Konsultacja w kancelarii w Kwidzynie, w Dzierzgoniu albo online. Porada prawna od 150 zł.